اجتماعى انسان پيشنهاد مىكند و مردم را به پذيرش آنها فرا مىخواند ، چون با زمينه‌هاى زمانى ، مكانى ، فكرى و . . . ( - مصالح ) مردم پيوند نزديكى دارند ، مىتوانند با دگرگونى زمينه‌هاى خويش ، خود نيز ديگرگون شوند و همين است راز چندگانگى پاره‌اى از آداب و آيين‌ها در شريعت چند پيامبر و يگانگىترين دين آنها . نكته‌اى كه از قرآن كريم و سخنان پيامبر ( ص ) نيز برمىآيد . « 1 » و آخرين سخن اينكه : پيامبرى فضل و فضيلتى است كه خداوند به هر يك از بندگان خود كه بخواهد ، ارزانى مىدارد و بخشش و ارمغانى است كه به هر كس بپسندد ، مىبخشد ، و چيزى نيست كه از راه كوشش ، رنج ، طاعت و عبادت بسيار به دست آيد و يا ابزار و سبب و نژاد و نسب در دست‌يابى بدان كارساز باشد ، تنها رحمت و رهاورد خداست و خدا هر كس را بخواهد به رحمت خود ويژه مىسازد و آن را به بنده‌اى ، بىآنكه خود آن بنده نيز بداند و چنان چيزى را چشم داشته باشد ، ارزانى مىدارد ، يعنى پيامبرى گزينش خدايى است و او خود گروهى از بندگانش را برمىگزيند و برمىكشد . « 2 » خداوند بزرگ راست گفت كه : « خداوند داناتر است كه رسالت خويش را كجا و بر دوش چه كسانى بنهد » . « 3 » بىگمان پروردگار يكتا كسانى را برمىگزيند و به اين برترين ارمغان برمىكشد و به اين بهترين بخشش ويژه مىسازد كه پيشاپيش سزاوارىها و شايستگىهاى آن را بدانان بخشيده باشد . سزاوارهايى چون سرشت سالم ، همت بلند ، جان پاك ، نفس پيراسته ، دل پالوده ، و دوستى خير و حق و نيكويى . و در روزگار جاهليت ، زيركان عرب با اينكه مشرك بودند ، مىدانستند كه راستگويان و درست‌كارانى كه خير و حق و نيكويى را دوست دارند ، اين سزاوارى را دارند كه خداوند آنان را به بخشش و بزرگوارى خويش ويژه سازد و فضل و فيض خويش را بدانان ارزانى دارد ؛ نكته‌اى كه از سخن خديجه ( س ) به پيامبر ( ص ) در اوايل پيامبرى او ، آشكارا برمىآيد ، بر پايهء گزارشى از عايشه ، پيامبر در نخستين روزهايى كه به پيامبرى برگزيده شد ، به خديجه گفت : بر خود مىترسم ، و خديجه در پاسخ گفت : نه ، نترس ،

--> ( 1 ) . مجموعة فتاوى ابن تيميه ، 1 / 357 ؛ نى : باقورى ، همان ، 137 - 139 ؛ خالد محمد خالد ، همان ، 115 ؛ عبد الله شحّاته ، همان ، 10 . ( 2 ) . تفسير المنار ، 8 / 33 - 34 ؛ محمد على صابونى ، النبوة و الانبياء ، بيروت ، 1980 م ، 8 . ( 3 ) . « اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ » ( سورهء انعام ، آيهء 124 ) . نيز بنگريد به : تفسير روح المعانى ، 8 / 21 - 23 ؛ تفسير المنار ، 8 / 32 - 35 ؛ تفسير ابن كثير ، 3 / 323 - 326 .